Pomniki przyrody w Nadleśnictwie Zawadzkie

Chronione i rzadkie gatunki roślin

W XVIII w. i na początku XIX w. rozległą doliną Małej Panwi gęste lasy iglaste, przeważnie sosnowe i świerkowe, z domieszką modrzewia, buka, grabu, brzozy, dębów rodzimych, olchy i jodły, np. w miejscowości Żędowice rósł "las dambowy". Inne źródła historyczne podają, że w większości przeważały lasy liściaste o czym świadczy produkcja węgla drzewnego i spedycja drewna bukowego.
Do końca XVIII w. teren nad Małą Panwią był puszczą o wielkowiekowym drzewostanie, który pamiętał czasy polowań Piastów Śląskich. W dolinie rzeki Mała Panew spotyka się też rozległe łąki i pastwiska, które w większości poprzez samosiew naturalny sosny zostały zalesione.
Wiosną 1945 roku powstało nadleśnictwo Wierchlesie z siedzibą w Zawadzkiem. W roku 1946 przyjęło obecną nazwę. W jego skład wchodzą trzy obręby: Zawadzkie, Kielcza i Kolonowskie. Razem dwadzieścia leśnictw. Lasy prywatne stanowią 108 ha. Powierzchnia ogólna Nadleśnictwa Zawadzkie wynosi: 19578 ha, w tym powierzchnia leśna stanowi 18222 ha. Długość granic Nadleśnictwa wynosi 485 km. Średnia lesistość w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwactwa wynosi 66,1%. Średni wiek drzewostanu wynosi 52 lata, przeciętna zasobność na 1 ha wynosi 177 m3.
Rzeźba terenu ma charakter typowo nizinny wyścielony utworami czwartorzędowymi z okresu polodowcowego, które występują w postaci piasków i glin morenowych. W podłożu zalegają utwory trzeciorzędowe o charakterze iłów i piasków, a pod nim znajdują się utwory triasowe, takie jak margle, iły i wapienie. Na przeważającej części obszaru N-ctwa zalegają gleby bielicowe utworzone z piasków, żwirów i glin pochodzenia lodowcowego oraz w bardzo niewielkich ilościach gleby brunatne, murszowe, torfowe i glejsowe. Pod względem klimatycznym zauważalne są tu silne wpływy oceaniczne i kontynentalne. Średnia roczna opadów wynosi 640 mm, a temperatura 7,7°C. Okres wegetacyjny trwa dość długo: 277 dni.
Cały obszar Nadleśnictwa stanowi płask równinę moreny dennej wzniesionej ok. 187,2 m. n.p.m. Jedynie w południowo-wschodniej części występują wzniesienia typu piaszczystego o wysokości 200 m. Najwyższe wzniesienie posiada wysokość 253 m. n.p.m. i jest to Kocia Góra.
Cechą charakterystyczną nadleśnictwa jest zwartość jego kompleksów leśnych. Głównym gatunkiem w lasach jest sosna (92% powierzchni). Rośnie również świerk (1%), brzoza (2.5%), buki, dęby, klony, graby. Całość nadleśnictwa zaliczana jest do obszarów krajobrazu chronionego Lasów Stobrawsko-Turawskich, które ponadto chronią zbiorniki wód podziemnych "Opole - Zawadzkie" i "Dolina Kopalna rzeki Mała Panew". Wyróżnia się tutaj zespoły przyrodniczo-krajobrazowe takie jak "Żory", "Nad Brzyniczką", "Kocia Góra", "Pod dębami", "Szczypki", "Piaskowa Góra", "Mostki". Lasy zaliczone są do I kategorii zagrożenia pożarowego i w całości stanowią lasy ochronne znajdujące się w drugiej strefie oddziaływania przemysłu.
Obszar Nadleśnictwa jest podzielony na sześć obwodów łowieckich, które są dzierżawione przez Koła łowieckie: "Daniel" w Zawadzkiem, "Leśnik" w Kolonowskiem, "Szarak" w Kielczy, "Akteon" w Warszawie, "Bór" w Kośmidrach, "Knieja" w Gliwicach. Na obszarach leśnych żyje średnio: 400 jeleni europejskich, ok. 50 danieli, 640 saren europejskich, 210 dzików, a także - lis, zając, bażant.
Korzystne warunki naturalne dla hodowli dzikich zwierząt w lasach Zawadzkiego dostrzegł już w XIX wieku hrabia Andrzej Rernard. W latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku założył rezerwat dla zwierzyny leśnej o powierzchni 5000 ha. Naturalną bazę żerową stanowił zwarty kompleks łąk, który pod koniec XIX wieku został powiększony o dalsze 50 ha wykarczowanego lasu. Właśnie w tym rezerwacie, nad rzeką Mała Panew, wybudowano w 1856 roku zamek myśliwski oraz kaplicę. Obiekty te szczęśliwie przetrwały do dziś i można je zwiedzać.

Gmina Zawadzkie

W skład gminy Zawadzkie wchodzą takie leśnictwa jak: całe leśnictwo Świerkle i Żędowice, a częściowo: leśnictwo Rytwiny, Dębie, Mosty, Zarzecze i Kielcza.
Na terenie naszej gminy można spotkać takie gatunki zwierzyny łownej jak: jeleń, daniel, sarna, dzik, lis, zając szarak, piżmak, borsuk, kuna, a z ptaków: kuropatwa, bażant, dzika gęś, dzika kaczka, łyski, czapla, słonka. W latach 60-tych powszechnym ptakiem naszej gminy był cietrzew, który jednak wyginął całkowicie na skutek zimy stulecia, która miała miejsce w roku 1979.
Teren Opolszczyzny ma charakter przejściowy. Dlatego jest on bardzo interesujący pod względem przyrodniczym. Gmina Zawadzkie leży w jego południowo-wschodniej części, w dolinie Małej Panwi. Atrakcyjne położenie terenu decyduje o dużym bogactwie i różnorodności flory. Zachowało się tu wiele roślin rzadkich i chronionych w ich naturalnych siedliskach. Jednakże intensywna gospodarka rolna i leśna, zanieczyszczenia z rejonu GOP-u, Elektrowni Opole i Cementowni Strzelce Opolskie stanowią zagrożenie dla tutejszej roślinności. Leśnicy zajmują się łagodzeniem ujemnego oddziaływania przemysłu. Działania polegają na podtrzymywaniu biologicznej odporności lasu poprzez wprowadzanie zespołów leśnych mniej wrażliwych na zniekształcone warunki ekologiczne. Istnieje potrzeba ochrony gatunkowej oraz ekosystemów najbardziej narażonych na wyginięcie. Nadleśnictwo Zawadzkie, rozumiejąc wagę problemu, czyni starania, aby niektóre z nich uznać za prawnie chronione. 

Powierzchnie uznane za "użytki ekologiczne"

Powierzchnie uznane za użytki ekologiczne to łąki śródleżne i bagna śródleżne. Na terenie gminy Zawadzkie występuje 19 łąk śródleśnych i 2 bagna śródleśne.

I. Ląki śródleśne:

1. Podmokła Ląka - leśnictwo Świerkle
2. Szuwary - leśnictwo Świerkle
3. Jelenie Rogi - leśnictwo Żędowice
4. Dwoinka - leśnictwo Żędowice
5. Byk - leśnictwo Świerkle
6. Oczko - leśnictwo Świerkle
7. Sitowie - leśnictwo Świerkle
8. Lowiecki Raj - leśnictwo Świerkle
9. Dzik - leśnictwo Świerkle
10. Ptasia Polana - leśnictwo Zarzecze
11 Ląki Hubertusa - leśnictwo Żędowice. Niecka śródleśna - leśnictwo Żędowice
13. Ląka nad rzeką - leśnictwo Świerkle
14. Zaskroniec - leśnictwo Kielcza
15. Żmija- leśnictwo Kielcza
16. Rykowisko - leśnictwo Zarzecze
17. Dzwoniec - leśnictwo Laziska
18. Krogulec - leśnictwo Dębie
19. Drozd - leśnictwo Mosty

Celem ochrony łąk śródleśnych jest zachowanie unikalnych biotopów łąkowych i ekotonowych, które podnoszą walory krajobrazowe obszarów leśnych oraz zwiększają różnorodność gatunkową, zachowują zasoby genowe chronionych i rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Obszary te są miejscem występowania następujących gatunków zwierząt: sarny, jelenia europejskiego, daniela, dzika, zaskrońca, żmii zygzakowatej, tygrzyka paskowanego, padalca zwyczajnego.
Tereny te obejmują łąki położone w głębi dużych kompleksów leśnych. Stanowią ważny i nierozerwalny składnik, a zarazem ciekawy element krajobrazowy urozmaicający monotonne połacie lasu. Przepływające naturalne i sztuczne cieki wodne, dodatkowo podnoszą walory widokowo-krajobrazowe tych obszarów. Ląki powstały na różnych podłożach, od piaszczystego po torfowe, stąd szeroka gama roślin tam rosnących. Są wśród nich gatunki objęte ochroną, m.in.: storczyki, pełnik europejski, kosańce. Ląki stanowią ponadto miejsca bytowania i żerowania wielu gatunków ptaków, także tych rzadziej spotykanych jak: bocian czarny, żurawie, ptaki drapieżne. Jako miejsce lęgowe potraktowało te tereny wiele gatunków ptaków śpiewających oraz rzadko tutaj spotykane bekasy.

II. Bagna śródleśne:

1. Tatarak - leśnictwo Zarzecze
2. Żurawina - leśnictwo Żędowice

Celem ochrony bagien śródleśnych jest zachowanie unikalnych biotopów bagiennych i ekotonowych na obszarach leśnych dla zwiększenia różnorodności gatunkowej, zachowania zasobów genowych chronionych i rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Obszary te są miejscem występowania następujących gatunków zwierząt: sarny, jelenia europejskiego, daniela, dzika, zaskrońca, żmii zygzakowatej, tygrzyka paskowanego, padalca zwyczajnego, żółwia błotnego.
Bagna śródleśne stanowią tereny bagienne i zalewowe znajdujące się w różnych fazach sukcesji naturalnej, malowniczo wkomponowane w otaczające drzewostany. Pola sitowia nadbrzeżnych szuwar oraz łany kosańców podnoszą walory widokowe. Ze względu na bogactwo pożywienia, bagna są miejscem żerowania wielu gatunków ptaków, w tym orła bielika, bociana czarnego, zimorodka, żurawia. Spotykany jest tutaj gniewosz plamisty, wydra oraz bocian czarny, sowa uszata i puszczyk. Również bogata jest flora porastająca te tereny. Stanowiska wawrzynka wilczełyko, kosańca dachówkowatego, lilii złotogłów, paprotki zwyczajnej, kopytnika, konwalii majowej nie należą do rzadkości. Powyższe walory wzbogaca torfowisko niskie z całą gamę roślin charakterystycznych dla tego zespołu, takich jak rosiczka, żurawina, wełnianka, mech torfowiec. Wzniesienia morenowe porośnięte lasami występujące ne terenie leśnictwa: Wierchlesie, Rytwiny, Barut, Mosty. Nazwa potoczna "Piaskowa Góra" i "Mostki". Walory przyrodniczo-krajobrazowe. Wzniesienia te stanowią urozmaicenie równin perygracjalnych, na których położone są lasy Nadleśnictwa. Duży walor stanowią strome zbocza oraz naturalne zagłębienia terenu, stanowiące bagna o nazwie "Koło", znajdujące się w późnej fazie sukcesji naturalnej. Kompleks leśny "Żory", występuje na terenie leśnictwa Kielcza.

Walory przyrodniczo-krajobrazowe:

eren obejmuje środkowy odcinek pradoliny Małej Panwi charakteryzującej się dużym zróżnicowaniem rzeźby terenu. Bliskie sąsiedztwo wody, zróżnicowana szata roślinna sprawiają, że cały teren stanowi atrakcyjne miejsce żerowania i bytowania wielu dziko żyjących zwierząt. 

Rośliny chronione występujące na terenie naszego N-ctwa to m.in.:

Na terenie nadleśnictwa Zawadzkie występuje 13 gatunków roślin objętych całkowitą ochroną, 9 gatunków roślin objętych częściową ochroną.
 

I. Gatunki roślin objęte ochroną całkowitą:
Chronione i rzadkie gatunki roślin

1. Widłak jałowcowaty (występuje w miejscach, gdzie rośnie bór mieszany wilgotny)
2. Widłak goździsty (występuje w borze suchym)
3. Cis pospolity (występuje bardzo rzadko)
4. Grężel żółty (rośnie na stawach)
5. Rosiczka okrągłolistna (rośnie na torfowisku)
6. Jarząb szwedzki (znaleziono jeden egzemplarz jako nasadzenie przydrożne)
7. Wawrzynek wilczełyko (występuje bardzo często na pojedynczych stanowiskach, np. wzdłuż Małej Panwi)
8. Bluszcz pospolity (występuje licznie, jedno stanowisko przy "Czarnej Drodze")
9. Barwinek pospolity (rośnie dość licznie na terenie l-ctwa Dębie)
10. Lilia złotogłów (tylko kilka okazów)
11. Śnieżyczka przebiśnieg (2 okazy na terenie obrębu Z-kie w siedlisku lasu wilgotnego przy Czarnej Drodze)
12. Mieczyk dachówkowaty (rośnie na skarpie wyschniętego koryta rzeki Mała Panew)
13. Listera jajowata ( mała ilość egzemplarzy)

II. Rośliny objęte ochroną częściową to:

1. Paprotka zwyczajna
2. Kopytnik pospolity (rośnie bardzo licznie w siedliskach boru mieszanego wilgotnego)
3. Grzybień biały
4. Kruszyna pospolita (występuje pospolicie na całym terenie, głównie na terenach suchszych)
5. Pierwiosnka lekarska (kilka egzemplarzy na siedlisku boru mieszanego wilgotnego)
6. Bagno zwyczajne (nieliczne stanowiska w borze wilgotnym)
7. Mącznica lekarska
8. Kalina koralowa
9. Konwalia majowa (rośnie głównie w lasach liściastych i zaroślach, na dobrych glebach)

POMNIKI PRZYRODY
Pomniki przyrody w Nadleśnictwie Zawadzkie
 

1. Dąb szypułkowy na terenie l-ctwa Kolejka (oddz. 111) - wiek ok. 150 lat
2. Aleja dębowa na terenie l-ctwa Haraszowskie - wiek ok. 200 lat
W skład alei wchodzi ponad 100 okazałych dębów. W ich niedalekim sąsiedztwie
rożnie wiele pojedynczych okazów kwalifikujących się jako pomniki przyrody.
3. Sześć dębów szypułkowych (oddz. 218) - wiek ok. 200 lat
4. Osiem dębów szypułkowych (oddz. 238) - wiek ok. 300 lat.